فرهنگنامه ژنتیک

15 11 2008

کروموزوم(Chromosome) بسته ی فشرده ای از DNA . ژنوم انسان یعنی تمام DNA ی موجود در هسته سلول های انسان از 23 جفت کروموزوم [ 46 کروموزوم ] تشکیل شده است.

DNAکروموزوم های یک نوع گیاه یک ملکول دو رشته ای که حاوی تمام اطلاعات ژنتکی است[یعنی همان صفات ارثی] و تقریبا در همه موجودات زنده این نقش را بر عهده دارد.دی ان ای یعنی دئوکسی ریبو نوکلئیک اسید(Deoxyribonucleic acid).

اپیژنتیک(Epigenetic) فرآیندهایی است که در آن عواملی غیر از ساختمان DNA و ژن ها روی صفات ارثی اثر میگذارند.[مثلا سلولهای عصبی و ماهیچه ای با این که دارای ساختان و عملکرد متفاوتی دارند ولی DNA موجود در هسته هایشان کاملا مشابه است.آنچه موجب تفاوتشان میشود فرآیندهای اپیژنتیکی است.]

عامل اپیژنتیکی (Epigenetic mark) ملکول های هستند که به DNA متصل میشوند و تعیین میکنند که چه ژن هایی فعال باشند یعنی سلول از آن ژن ها استفاده کند و [از رویشان پروتئین بسازد.]

اگزون (Exon) چیزیست که از آن به عنوان قلب یک ژن نام میبرند.قطعاتی از ژن هستند که رونوشت آنها توسط RNA برای ساخت پروتئین به[اندامک ساخت پروتئین] منتقل میشود.

ژن (Gene) عاملی است که از والدین به فرزندان به منتقل میشود و صفات ویژگی های ارثی آنها را تعیین میکند.در سالهای دهه 1960 میلادی ژن به عنوان قطعه ای از DNA که حاوی دستور العملی برای ساخت پروتئین ها ست, تعریف شد.علت این که موجودات ویژگی های متفاوتی دارند اینست که دارای ژن های متفاوتی هستند.

کروموزوم های انسان ژنوم (Genome) به کل ماده ژنتیکی موجود در یک جاندار میگویند.در انسان ژنوم شامل بیش از 4 میلیارد «حرف ژنتیکی» میشود.حروف ژنتیکی شامل 4 حرف G,A,T,C است که نشان دهنده 4 باز نوکلئتیدیِ موجود در DNA یعنی: سیتوزین, تیمین, آدنین و گوانین (Guanine, Adenine, Thymine ,Cytosine) است.این حروف در مواقع نیاز توسط سلول [ برای ساخت پروتئین های مورد نیاز] خوانده میشود.

اینترون (Intron) قطعاتی از ژن های کد کننده پروتئین هستند که از RNA رونویسی شده جدا میشوند. [درست بر عکس اگزون هستند یعنی از آنها در تولید پروتئین استفاده نمیشود.]

RNA غیر کد کننده (Noncoding RNA ) مولکول RNA ای که مانند بقیه RNA ها از روی DNA ساخته میشوند با این تفاوت که در تولید پروتئین ها نقشی ندارد.

پروتئین ( Protein ) ملکولی است که از اسید های آمینه ساخته شده است.مانند هموگلوبین و کلاژن. دستور العمل ساخت پروتئین ها در تعداد زیادی از اگزون ها وجود دارد.[هر کدام از اگزون هایی که در ساخته شدن یک پروتئین نقش دارند, قسمتی از دستور العمل ساخت آن پروتئین را در بر دارند.]

شبه ژن ها (Pseudogenes ) به ژنهایی گفته میشود که دیگر توانایی تولید پروتئین ندارند چون به دلیل جهش هایی که در آنها ایجاد شده ,غیر فعال شده اند.بعضی از شبه ژنها توانایی تولید RNA را دارند [ولی این RNA ها نمیتوانند در پروسه تولید پروتئین شرکت کنند.][گاهی اوقات جهش در ژن ها و ایجاد شدن شبه ژن ها میتواند به سرطان منجر شود.]

RNA یک ملکول تک رشته ایست که از روی DNA رونویسی میشود.آر ان ای (Ribonucleic acid) به عنوان یک الگو برای ساختن پروتئین ها عمل میکند.[RNA واسطه ایست بین DNA و ریبوزوم ها که مسئول ساخت پروتئین ها هستند.]

رونوشت (Transcript ) یک ملوکول RNA است که از روی قسمتی از DNA رونویسی شده است.

منبع انگلیسی:

نیویورک تایمز

Advertisements